noreply@blogger.com (uw Starik) — Thu, 20 Dec 2007 14:35:00 +0000

VERZAMELDE RECENSIES

over de bundel Songloed.
Wilt u meer lezen over andere bundels van F. Starik, keert u dan terug naar de thuispagina van www.starik.nl en klikt u middenonderaan op 'dieper'. Op de zich dan openende pagina Simpele Ziel vindt u linksboven opnieuw een kopje PERS.

LUISTER:

http://www.vpro.nl/programma/deavonden/afleveringen/33264570/items/34613662/media/34613085/

I

PO�ZIETIJDSCHRIFT AWATER, voorjaar 2007
SONGLOED is clubkeuze van de Po�zieclub

Songloed
ISBN nummer: 9789046802847
Prijs: � 16,50
Uitgever: Nieuw Amsterdam
�Nader tot u� voor nu

�Ik leef zo. Ik ben zo� � deze woorden van Jan Arends geven volmaakt weer wat F. Starik beweegt. Zijn gedichten leggen unverfroren getuigenis af van wie hij is. Hard is de wereld. Met harde woorden slaat hij terug.

Misschien valt Stariks po�zie nog het best te omschrijven als existentialistisch. Meer nog dan in zijn eerdere bundels is in Songloed een dichter aan het woord die midden in het leven en midden in de dood staat. Tegelijkertijd is Stariks oog voor het alledaagse, of beter: het vergeefse van het alledaagse van een scherpte die je bij weinig andere dichters zult aantreffen. In Songloed wemelt het van de zielloze winkelstraten, de Blokker- en Kruitvatfilialen en de versleten echtparen in kreukvrije winterjassen. Dit is Nederland, denk je als je Starik leest, en hier, in deze reusachtige winkelpassage waar driftig �het zuurverdiende loon wordt weggezet�, hier moeten we maar verder zien te leven. Het is van een vergeefsheid die even voorspelbaar als adembenemend is, adembenemend omdat de dichter voor al die lulligheid steevast de juiste woorden weet te vinden. Lees hoe dodelijk een telefoongesprek met een geliefde wordt beschreven: ��Je luistert niet.� / Alsof ze door de telefoon heen / ziet. �Ja maar,� zegt men dan. / Men luistert al zo lang.�
De toon van deze gedichten is gelaten, maar gelaten op een montere, soms bijna explosieve manier. Misschien kunnen we elkaar maar het beste zacht slaan:

Helpt ons geluid tegen de dood?
De tijd is triest noch trots, herneemt
zijn loop. Dus wat is de klacht?

Het hele concept van de tijd is gebaseerd
op onze sterfelijkheid. Er is geen hoop.
Geen mens die blijft. Sla zacht.

Dus wat is de klacht?... Laconieker kan een dichter zich bijna niet uiten. En toch, of Starik nu over een eenzaam overleden bejaarde, over een luguber helderziende tante, een uitgebluste uitgever of werkeloze zakkenroller dicht, uit al zijn gedichten spreekt een bemoedigend soort mededogen. Niet al deze gedichten zijn edelstenen, sommige hebben een trage glans, maar in z�n geheel is Songloed van een eenvoud en kracht die simpelweg verblindend is. Dat daar amper een taalexperiment aan te pas komt en deze gedichten, zoals de achterflap het stelt, �gevaarlijk toegankelijk� zijn, werkt alleen maar als een bevrijding. Sommige van deze gedichten zou je bij wijze van spreken zo in het oor van een stervende kunnen fluisteren.
Ongetwijfeld kent u Gerard Reves Nader tot u, met al die prachtige, door geen modegril of tijdgeest aangetaste gedichten. Net zo tijdloos, aandachtig en ontroerend zijn de gedichten van Starik. Songloed is Nader tot u voor nu.

Menno Wigman /Esther Jansma

II

PO�ZIERAPPORT

woensdag, augustus 29, 2007
SONGLOED - F. Starik

VRETEN, NEUKEN, VECHTEN

Het is niet zonder enige g?ne dat ik me aan een recensie van F. Stariks �Songloed� waag. Dit heeft te maken met de verantwoording die hij achteraan de bundel publiceert. In deze kostelijke tekst geeft Starik toelichting bij zijn eigen teksten. Hij doet dat op een bepaald moment alsof hij zichzelf recenseert. Ik citeer uitgebreid:

�De bundel is gerangschikt in vier delen, ieder met een eigen onderwerp, een thema zo u wilt: waar in het eerste deel veel gedichten met het woordje ik beginnen, (zelf)portretten schilderend, het raadsel van de �menselijke conditie� in algemene termen naderend, gaan we in deel twee op reis, op reis: provinciesteden, een zwembad, de slager, een bulkvakantie, op expeditie tussen antidiefstalpoortjes, om in deel drie te sterven, waarna wij in het laatste deel leren liefhebben. Te laat, maar toch. Enigszins bemerkenswaard dunkt me dat het de dichter heeft behaagd ieder deel te voorzien van een motto, een motto dat, zoals in hedendaagse dichtbundels gebruikelijk, zowel afkomstig kan zijn uit de popmuziek, als kan bestaan uit een dichtregel van een belangrijke voorganger, dan wel die van een bewonderde tijdgenoot. Het motto dat aan wil tonen dat de dichter niet van de straat is, veel gelezen heeft en bovendien een modern mens is, van alle markten thuis. Mijn po�zie is zich welbewust van de conventies waaraan zij voldoet, de vorm die mij past, deze po�zie, onttrekt zich nergens aan, wil tot hilariteit en zelfs tot troost zijn, ten laatste. Wie zich op glad ijs begeven wil doet er goed aan eerst te leren schaatsen.�

Hoe onweerstaanbaar grappig ook, als recensent is het net alsof ik een lepel zand moet doorslikken, zelfs al is die lepel afgestreken. In de voorstelling van de structuur van zijn bundel (die overigens klopt als een bus), herken ik maar al te goed het taaltje, het gestrekte vingertje van sommige doordeweekse, naar mediocriteit en het belerende neigende recensies (vooral dat laatste zinnetje snijdt). Starik weet waar hij zijn spottende pijlen moet richten: recht in het hart. Natuurlijk is er hier meer aan de hand: dit is een verkapt pro domo. Starik wenst zijn afstand te bewaren ten aanzien van een bepaald soort po�zie. Zonder het bij naam te noemen: po�zie van de intellectualistische soort. Ik zou hierover een andere mening kunnen hebben. Maar hierin wil ik Starik het volle woord gunnen. Hij bepleit zijn plaats, zijn bestaansrecht als dichter, als persoon. En tegelijkertijd relativeert hij zich als dichter, relativeert hij de dichters en hun dichtkunst (en hun commentaar op de dichtkunst die vaak ijdel blijkt) in het algemeen. Een pleidooi voor een po�zie zonder kapsones, voor dichters zonder kapsones. Die laatste zijn erg dun gezaaid.

Een recensie zou dus niet mogen. Maar ik hou te veel van deze bundel, te veel van Stariks werk om mijn recensentenbekje te houden.

Laat me eerst tot de kern van mijn leeservaring gaan. (En laat me dat doen op een manier dat eigenlijk niet echt bij een recensie past.) Ik vind �Songloed� een geslaagde bundel. Een handvol gedichten in dit boekje waren van zo�n grote herkenbaarheid, zo confronterend, dat ze me gewoonweg van kop tot teen pakten, mij overhoop gooiden en me deden vloeken omdat ze verdomme zo raak waren. Een ervaring waarvoor ik dus als recensent geen adequate woorden kan vinden. (Ik ben er mijn recensentenevangelie van kwijt. De dichter grijnst.) Starik verdient daarom alle eer: moet ik nu echt zwijgen? (Ik zal de gedichten die mij zo raakten niet opsommen: u leest ze zelf wel in de bundel. Ik zou meteen met lezen beginnen als ik u was. Het zal u niet spijten. Al hebt u waarschijnlijk op het einde van de rit andere voorkeuren dan de mijne. So what?)

Het is me te sterk. Ik kan het niet laten om wat bijkomende, persoonlijke commentaar te geven. Het klopt inderdaad dat de bundel ordentelijk is gerangschikt in vier delen met elk een eigen thema. Maar over de hele lijn bekeken, is het nu ook weer niet zo simpel. Het betreft hier niet zomaar een bundeling van losse gedichten gerangschikt onder het afdakje van vier thema�s. Starik componeerde zijn bundel. Gedichten volgen elkaar in een soort logica op. Verschillende gedichten verwijzen en zwaaien subtiel naar elkaar. En wat met dat wat Starik in het citaat hierboven �conventies� noemt? Starik heeft inderdaad een veel te laconieke kijk op de wereld en zijn zaken om gedichten te schrijven die een complexe moza?ek van meerduidigheden en/of formele structuren zouden aanbieden. Zo�n dichter is hij niet. En dat hoeft ook niet.

Inderdaad, sommige gedichten nemen de vorm aan van een sonnet. Terzinen, binnenrijmen, schaarse eindrijmen etc. Maar dit maakt Starik nog niet tot een conventioneel dichter, niet tot een ex-maximalist die plots een huis-tuin-en-keukenbocht van 180 graden zou hebben gemaakt. Hij is er te geslepen, te intelligent en een dagje te oud voor. Hij heeft subtiel een heel eigen, eigenzinnige en eigenwijze stijl (zeg maar schriftuur) ontworpen waarvan hij zowel in zijn gedichten als in zijn prozastukken (en zelfs in zijn spaarzame maar telkens weer opvallende interventies op sommige weblogs) gebruikt maakt. Er gebeurt hier en daar wel eens iets onverwacht op het syntactische niveau: er wordt wel een iets geknipt, gesnoeid en afgeknakt. In het hieronder gepubliceerde gedicht �Zou komen� gebeurt dit zelfs uitdrukkelijk. Dat knippen voegt een prangend staccato effect aan het crescendoverloop van het gedicht toe. De hele syntaxis heeft dan iets van een labyrint.

Het eerste gedicht uit de bundel, �Bokser�, geeft het meteen aan: het is Starik om een d�masqu� te doen. Een d�masqu� van zowel maatschappelijke waarden als eigenwaarden. Het openingsgedicht is een Baconachtig (zelf)portret (�de kop verdwijnt in de mond� en �op sommige plekken kan je dwars door de neus heen kijken�) Starik is een recht voor de raapse maar in de formulering onderkoelde moralist: hij legt bloot waar het in feite vaak, nee immer, om gaat: niet zozeer om het �waarom� maar om het �hoe� van het bestaan. De ons dominerende, darwinistisch en pavloviaanse gerichte grondbeginselen van het huidige maatschappelijk bestel worden hier te kijk en te kakken gezet, met name: rat race, struggle for life, survival of the fittest. Starik vertaalt dit vrij en in een Nederlands dat aan duidelijkheid niet te wensen overlaat: �Vreten, neuken, vechten.� (Kortom de alles monopoliserende principes van de zogenaamde �vrije� concurrentie en �dito� markt.) Hij maakt het existenti�le proces op, klaagt een fundamenteel gebrek aan voluntarisme aan. Hij wijst de vinger zowel naar ons als naar zichzelf. Niemand heeft een gaaf gezicht. Iedereen heeft wel eens last van een in elkaar gedeukte smoel: �we leven in de leugen van het filmische moment� (...) �terwijl het eigenlijke leven in de doffe opeenvolging van dwaze dagen rust.� Reclame brengt ons met zijn fetisjen en belletjesgerinkel aan het geilen en kwijlen en we noemen dat euforie.

Stariks demasqu� gebeurt op een spottende manier. Die spot is streng maar nooit brutaal of absoluut genadeloos. (Hij probeert ons niet te imponeren met grote of gore woorden.) Veeleer betreft het een spot waarin grote melancholie nasmeult. Zeker, hij is de dichter van de nuchterheid, maar in al zijn nuchterheid laat hij wel eens een sentimenteel steekje vallen en laat hij hier en daar veel onuitspreekbaars toe (zoals ondermeer in het gedicht �Zou komen� en in quasi al zijn uitvaartgedichten). Hoe expliciet deze gedichten lijken, wezenlijk zijn ze impliciet. Starik is allerminst cynisch � hij maakt hooguit de analyse van het maatschappelijk cynisme op. (In die analyse steekt precies zijn nuchterheid.) Deze dichter heeft zijn empathisch vermogen, zijn �medeleven� weten te bewaren: iets blijft hem aan mens en ding binden. Dat maakt zijn gedichten in de kern teer, aan gevoelige nuances onderhevig en bezorgt de toon die melancholische, starikse touch. Geen solipsisme te bespeuren. Nergens stralen deze gedichten zelfgenoegzaamheid uit, nergens verrekte gelijkhebberij. Starik weet het niet.

Songloed wordt ongetwijfeld de doorbraakbundel voor Starik. Alvast werd deze bundel tot de Po�zieclubkeuze van voorjaar 2007 verkozen. In het juryrapport, opgemaakt door Menno Wigman en Esther Jansma wordt Songloed vergeleken met de verzameling gedichten Nader tot u (1969) van Gerard Reve (die in het juryrapport een tijdloze bundel, vrij van modegril of tijdsgeest wordt genoemd, maar is dat wel zo?). Ik moet eerlijk toegeven dat die vergelijking mij ontsnapt. Uiteraard omdat deze recensent met Reve zo moeilijk overweg kan. Ik vind Songloed helemaal niet de Nader tot u van nu. Punt en uit. Ik zie bijvoorbeeld geen echte thematische verwantschap tussen de twee bundels. Misschien een mogelijke ontmoeting als het over Dood en Liefde gaat. Maar Starik schrijft deze woorden nooit met een hoofdletter. De typische reviaanse religieuze en erotische attributen onderken ik bij Starik aan geen kanten. Stilistisch zijn er gemeenschappelijke trekken: het archa?serende taalgebruik, de soms in lange slierten uitdijende zinsbouw, de ironie. Ja, de ironie vind je ruimschoots in die twee bundels terug, maar dat maakt ze nog niet tot tweelingen. Dubbelzinnigheid is een kenmerk van ironie, zeker, maar die dubbelzinnigheid blijft bij Reve, in de afdronk ervan, ... dubbelzinnig. (En ja, Mulisch zei het me voor, maar ik haal het niet bij hem - ik distilleer het uit mijn eigen leeservaring.) Bij Starik is, dit naar mijn aanvoelen, niet het geval: zijn statements, zijn zoeken, zijn aanklachten, zijn engagement, zijn empathie�n, zijn eenzame-uitvaarten-verontwaardigingen zijn duidelijk. Onlangs citeerde de journalist Hugo Camps in een van zijn columns de West-Vlaamse wielrenner wijlen Briek Schotte. �Sla is sla. Aardappelen zijn aardappelen.� Zou Schotte ooit eens geponeerd hebben. Twijfelachtig of de Flandrien zich op die manier uitgedrukt zou hebben (de aardappelen zullen wel als �patatten� moeten worden uitgesproken). Maar de boodschap is duidelijk. Songloed is Songloed en Nader tot u is Nader tot u. Reve valt me te reactionair uit. Starik heeft iets van een goeie ouwe situationist. Hij stelt zich in ieder geval libertair op.

ZOU KOMEN

Je hebt gezegd dat je zou komen
dus werk en wacht ik, de klok zegt
twee, kijkt uit het raam, ziet over straat
en hoort een spatbord rammelen

half, een bel, maar niet de jouwe.
IJzer op ijzer, een fiets valt om, de fiets
van iemand anders, ver weg. Ik ken die
mensen niet, drie, van horen zeggen

telefoon, een stem, mijn zoon komt thuis,
zegt dag, vertelt een ezelsbrug, huiswerk
wacht, gaat naar zijn kamer, werkt, stelt
vier vragen als, je hebt gezegd

dat je zou komen dus ik schrijf een brief
aan iemand anders, hoor buurvrouw op de trap
betekent vijf, half zes, ze zal wel ergens
een vaste betrekking hebben, stipt op tijd

is zij, maar jij, je hebt gezegd
dat je zou komen, je hebt
gezegd

Recensent: Alain Delmotte

Songloed - F. Starik
Nieuw Amsterdam Uitgevers, Amsterdam, 2007
ISBN 978 90 468 0284 7 - � 16,50
posted by Philip Hoorne at 29.8.07

Comments | Trackback

III

DE RECENSENT

Zingen in de zon

Sommige mensen knakken de ruggen van boeken. Anderen steken hun neus tussen de bladzijden. De meeste lezers openen simpelweg het boek en beginnen met lezen. Ik heb de gewoonte om eerst alle opsmuk door te lezen en het boek te checken op hoofdstukindeling. Ik doorloop bij dit proces een vaste volgorde: eerst de achterflap en eventuele zijflaptekstjes, vervolgens de verantwoording, het dankwoord en/of colofon. Daarna schiet ik naar voren en lees de inhoudsopgave en (indien aanwezig) ��n of meerdere motto�s. Bij de nieuwste dichtbundel van F. Starik ging ik niet anders te werk, met ��n opvallend verschil: ik bleef langdurig lachend achterin hangen bij de verantwoording. Een kleine geruststelling voor de nieuwsgierige po�zieliefhebbers: er staan ook gedichten in de bundel.

De flap

Songloed is de titel van de nieuwste Starik, een mooi vormgegeven bundel, met ruim 80 bladzijden po�zie. Op de achterflap siert de kop van de dichter: witte boorden omhoog, sik naar beneden en bril recht vooruit, vooral de ogen achter de brilglazen spreken boekdelen: hier presenteert een zelfverzekerde dichter zijn werk. De flap vermeldt waar wij de dichter van kennen: zijn project De eenzame uitvaart, maar geeft tevens weer waar de titel op slaat: Songloed is een goedkope, niet smerige supermarktwijn, maar verwijst vooral naar een ambitie van Starik. Goedkoop en niet smerig te zijn? Nee, Starik wil �wandelen in het overweldigende licht, zelfs al schijnt de zon op haar schoonst, wanneer zij ondergaat.� Halleluja, Amen, zou ik daar bijna aan toevoegen. Een romantisch, bijna religieus, streven. Tevens op de achterflap een gebruikelijk recensiecitaat. Maar bijzonder hierbij is dat het niet om een vorige bundel gaat, maar om Songloed die met lovende woorden (�Songloed is een hedendaags Nader tot U�) luid wordt toegezongen door het juryrapport van de Po�zieclub.

De verantwoording

In de acht bladzijden Verantwoording geeft Starik van de meeste gedichten aan wat de aanleiding was en soms zelfs hoe het gedicht te interpreteren is. Voor de kunst-om-de-kunst-lezer niet van belang, maar voor de resterende lezers is deze Verantwoording een zeer handige en, vooral, geinige inleiding tot de gedichten. Een inleiding die toch wel wat zegt over het opmerkelijke dagelijks leven van de dichter. Hij laat zich bijvoorbeeld portretteren met een baard van vis, schrijft gedichten bij wijze van Hommage aan het Fonds der Beeldende kunst, ruilt bundels met Cor van Keuks, wie deze onbekende dichter ook moge zijn. Starik laat zich inspireren door rondvliegende lijken, maar schrijft met hetzelfde gemak over de Kerncentrale te Petten of over The Birthday Party. Waarbij Starik de interpreterende lezer alvast waarschuwt: verwar de ik in de gedichten niet met de dichter zelve en niets heeft met een okapi ( - ) te maken. Wel wil Starik graag stadsdichter van Apeldoorn worden en daartoe schreef hij �De Apeldoornse weg�.
Uit het feit dat het gedicht �Kastanje� eerder verscheen in de bundel Kastanjedichten kunnen we opmaken dat Starik na de eenzame doden wellicht een nieuw onderwerp te pakken heeft waarmee hij nog jaren doorkan: dichten over uitstervende bomen. Voorlopig brengt de dichter een ode aan het Sportfondsenbad, dat, ik citeer hier de Verantwoording: �niet geheel onterecht op de nominatie staat om gesloopt te worden. Goed schoonmaken zou ook al helpen.�
Al lezend in de Verantwoording begin ik steeds vaker even het bijbehorende gedicht erbij te zoeken. In het geval van �Badmeester� is dat een hilarische en tegelijk gore ervaring:

Badmeester

Mijn zoon en ik. Woensdagmiddag.
Sportfondsenbad. Wat er glinstert
stinkt ons tegemoet � dapper duiken
wij de kleverige vloeistof in
vegen losgeschoten inlegkruizen
stukjes stront van tussen de bil geweekt
met koninklijke gebaren van ons af
ploegen door kalknagels, duizend
kinderplassen, bejaardenincontinentie
de duikplank van het diepe af, versnellen
langs pleisters over bloed die voor straf
niet blijven plakken. Wij gaan
ons straks wel wassen. We laten ons
heel langzaam dieper zakken
driftig met de beentjes
wapperend, met kleine scheutjes
ons ontlastend.
(p. 39)

De meest komische verantwoording geldt het gedicht �Otto�: �ontstond als opdracht voor een firma in dierenbenodigdheden, maar ze vonden het gedicht te somber. De beloning zou bestaan uit een jaar lang gratis kattenvoer, wat nog best veel is als je geen kat hebt. En je moet het allemaal op verjaardagen weggeven.�

Otto

Als Otto overlijdt, wat God verhoede
dan vraag ik aan de dierenarts
of hij al het goede van mijn lieve rooie
kater voor mij opzijlegt, voor later
Van zijn staart knip ik, mooi recht,
een iets te korte das. Van zijn darmen
span ik nieuwe snaren voor mijn contrabas,
de vacht bewaar ik voor een fraaie winterjas.
E�n twee Otto�s nog te gaan.
Dan lig ik even koud en stijf te kijk
en gun ik hem mijn hart, de nieren
en de lever kleingesneden.
Nuttige dieren, wij. Otto
knort tevreden.
(p. 56)

De gedichten

Na deze uitgebreide, achter in de bundel te vinden, inleiding, zou je de bundel terzijde kunnen leggen. De Verantwoording van Songloed biedt op zichzelf al een mooi, alternatief en humoristisch kijkje in het leven, en specifiek de werkwijze van de dichter.

De liefhebbers van po�zie dienen echter verder te lezen. Starik biedt zijn werk in vier delen aan: 1. Groen, over de �ik� en de mens zelf. 2. De Apeldoornse Weg, over reizen. 3. Doodsliedjes, over sterven. 4. Bedsc?nes, over het leren liefhebben. Starik geeft in zijn Verantwoording aan dat het wel wat laat komt, dat leren liefhebben, na de dood van deel drie. Deze thematische indeling is handig voor de luie lezer, al stonden de gedichten in een willekeurige andere volgorde, de thema�s en motieven liggen er bij Starik bovenop. Starik is geen moeilijke dichter. Aangezien Starik wel een goede dichter is, is deze lezer daar niet ontevreden mee. Het sterke in de po�zie van Starik zit �m in de combinatie van anekdote en ritme. Hij vertelt simpele verhaaltjes in zijn gedichten, die vol zitten met scherpe inzichten en humoristische terzijdes. Zowel �Badmeester� als �Otto� zijn daar goede voorbeelden van. Soms benadert de stijl en het ritme die van het proza. Een gedicht als �Afwassen in films�, dat mij als filmliefhebber zeer bekend voorkomt, is niet alleen als gedicht te lezen, maar ook prima als een scherp essay over het fenomeen Afwassen in films:

Afwassen in films

Er wordt hooguit ��n bord in het water gestoken.
Dan gaat de bel. De handschoenen worden aan het schort
gedroogd (komedie) of zorgvuldig uitgetrokken (drama).
De afwasser is altijd een vrouw. Soms staat er een man
ter decoratie naast, een theedoek werkeloos in zijn handen,
hij heeft nog niets gedaan. Heeft de man een schort aan
staat er iets lolligs op. Hij kookt, voor zijn hobby.
Wordt er geen bord maar een mes uit het water genomen
dan vallen er straks doden. Glazen zijn functioneel
voor zover ze in de overdracht stuk kunnen vallen
en in de volgende verzoenende sc?ne tot bloed
en pleisters leiden, dat is het einde.
(p. 71)

Ricco van Nierop

IV

Songloed / F. Starik
Door Dirk de Geest

"Songloed" is de vrij raadselachtige titel die F. Starik aan zijn jongste bundel meegaf. De titel lijkt een echo van 'song' of van 'zonnegloed', maar in feite gaat het om een goedkope Zuid-Afrikaanse wijn. Die combinatie van het exotische met het goedkope zal de dichter allicht bijzonder fascineren. Starik wil immers in zijn po�zie de dagelijksheid van de moderne mens laten verschijnen, met inbegrip van alle symbolen die kenmerkend zijn voor onze tijd. Niet toevallig is het dichterlijke ik vaak op weg met de trein, het symbool bij uitstek voor de mobiliteit en de unheimlichkeit. Ook de personages waarachter het ik schuilgaat worden getypeerd vanuit dezelfde onzekere, dubbelzinnige gevoelens. Ook zij zijn onderweg, buitenstaanders in hun bestaan. Daarenboven is Starik erg begaan met de outsiders; zo bevat deze bundel enkele mooie gedichten die hij schreef in het kader van zijn project 'eenzame uitvaart', voor overledenen zonder familie of bekenden. Daarnaast zijn er evenzeer gedichten uit de persoonlijke sfeer, die veel vrolijker van toon zijn. Telkens valt echter de pregnante verwoording op. Starik toont zich met name een uitstekend observator; in enkele beelden of zinnen weet hij een situatie perfect neer te zetten. De overtuigingskracht van zijn lyriek hangt daarmee duidelijk samen.

F. Starik: Songloed, Nieuw Amsterdam Amsterdam, 2007, 101 p. , � 16,5. ISBN 9789046802847

V

Oude wijn in nieuwe zakken

Over Songloed van F.Starik

door Peter Wullen

F. Starik verwierf naam en faam door zijn Poule des Doods, een losvast Hollands collectief van dichters, dat eenzame uitvaarten begeleidt en er passende gedichten voor verzint. Bij Vassallucci verscheen in 2004 al het dure tweeluik Rode Vlam en De verdwijnkunstenaar met een aantal van die gedichten. Het rode boekje ging over de liefde. Het zwarte ging over de dood. Zijn nieuwe bundel Songloed, genoemd naar een Zuid-Afrikaanse wijnsoort, evenaart die bijna geniale dubbelslag net niet, maar toch excelleert Starik hier opnieuw. Geen Poule des Doods dit keer, maar een erg fraaie bundel met diverse gedichten, opgedeeld in vier deeltjes.

F. Starik is een populaire dichter. Dat merk je meteen als je de bundel op de eerste pagina openslaat. Eerste druk april 2007 staat er. En net daaronder staat netjes te lezen Tweede druk april 2007. Van een nieuwe bundel tegelijk twee drukken op de markt brengen, dat zullen weinig Nederlandstalige dichters hem nadoen. Hij spreekt dus een breed publiek aan. De titel is ook zo mooi gekozen. Ik ging eens googelen naar songloed en ik vond het volgende citaat uit het Noordhollands Dagblad:
Rollade - Ervan uitgaand dat een rollade van rund of varken altijd gekruid is, heeft een stevige rode wijn de voorkeur, in het bijzonder Kaapse Pinotage. Opvallend goed, zeker voor hun prijs, zijn de Frog Hill 2005 en Welmoed 2005 (beide Albert Heijn) en de Songloed (minder dan 4 euro; Dirk, Digros, Bas van der Heijden).

Waw! Daar haalt hij het dus vandaan. De Songloed is een pittige Zuid-Afrikaanse wijn die je zomaar in de supermarkt vindt voor 4 euro! Starik is bovendien erg attent voor zijn lezers. Achter in de dichtbundel laste hij een acht bladzijden tellende verantwoording in. Geen hoogdravende beschouwingen van een bekende dichter, maar een klein en luchtig essay, enkele ironiserende tongue in cheek toespelingen over het dagelijkse leven van een dichter en enige toelichting bij de gedichten uit de bundel.
Men zou niet weten wat te doen als het Fonds voor de Beeldende Kunst, Vormgeving en Bouwkunst niet af en toe subsidie gaf, waarmede men het hoofd boven water weet te houden. Dat klinkt grappiger dan bedoeld.

Op de achterflap lezen we dat Starik 'gevaarlijk toegankelijke po�zie' schrijft. Daar wringt de schoen voor mij. Het tweeluik Rode Vlam en Verdwijnkunstenaar leed veel minder aan dat euvel. Starik murwt zich in Songloed iets te genoegzaam in het keurslijf van simpelheid dat hem aangemeten wordt, zodat het geheel naar mijn smaak soms wat te gemakzuchtig overkomt en te eenvoudig wordt. De grens tussen hoge en lage cultuur is hier flinterdun. Goede gedichten worden afgewisseld door gedichten die balanceren op het randje van het futiele. Starik scheert soms rakelings langs de banaliteit van het leven. Ik kan mezelf dan ook heel moeilijk vinden in de bijna ondraaglijke lichtheid van de volgende regels in Het evangelie van Starik uit de cyclus Groen, over 'het raadsel van de menselijke conditie in algemene termen naderend':

Ik moet mijn zoon nog zeggen
dat hij moet leren op zichzelf
te staan, ik moet hem uitleggen

je komt alleen, je gaat alleen
en onderweg zijn vele wegen
maar die gaan nergens heen.

Twaalf is hij. En grijnst verlegen.

Dit is gewoon te makkelijk. Of, uit zijn cyclus over Apeldoorn: 'Stad van niks, uitgegroeide klont/ van huizen en kantoren, zadeldaken,/ buitenwijken, winkelketens, spijkerbroeken,/ dames met paars haar in watergolven, permanentje.', waar de banaliteit zichzelf verheft tot po�zie op het randje van het banale:

Mijn vette hart aan Vosselman
wees wegen die elders leidden,
weg van Gep en waar ik maar vlucht
ik blijf geboren, in Apeldoorn.

Veel beter is Starik wanneer hij die eenvoud inkleedt in zijn onge�venaarde eruditie. Dat levert bijzonder virtuoze, zuivere, en strakke gedichten op, waar geen woord te veel in staat en die gaan over de meest eenvoudige handelingen van het leven. Dan is hij een van de beste dichters hier te lande. Tijdens het lezen van de eerste regel van onderstaand gedicht moest ik even met de ogen knipperen. Wat een beginregel! Die kan zo in het Groot Dictee der Nederlandse Taal. Starik schudt de gevleugelde verzen zo uit zijn pen. In 'Calendula' heeft hij het over het snoeien van een rozenplant, die aangevreten is door luizen:

Tegen de luis in de roos googelde ze lavendel.
De lavendel wilde niet bloeien en de luizen gingen niet dood
dus heeft ze de roos eerst teruggesnoeid en daarna weggegooid.
Weggegooid is een groot woord. Ze heeft de zieke plant

naar beneden gebracht, tot het plantsoen zich met een schepje
prijsgaf, de kluit grotendeels werd toegedekt met schrale
achterstandsaarde, tussen de schaamstruiken gemeentegroen.
De luizen, wist ze, werden door de mieren meegenomen.

Sterk! Elders gooit hij zich op zijn lievelingsthema, de dood. Zoals eerder aangehaald, vind je in deze bundel geen gelegenheidsgedichten van de Poule des Doods. De gedichten die hij daarvoor schreef, zullen binnenkort wel opduiken in Eenzame uitvaart deel 2. Starik maakte een uitzondering voor die gedichten die hij achteraf grondig heeft herschreven en die zo de gelegenheid overstegen. De dood blijft echter een obsessie doorheen de volledige bundel. Uit 'Auto' in de cyclus Doodsliedjes pikten we de volgende gevleugelde woorden:

Een mensenleven duurt zes honden lang,
een stuk of zeven auto's, een half huis-
we slijten wat af en verslijten ten slotte zelf,
riemen, heupen, botten.

Songloed is een uitmuntende bundel waarin alles op zijn plaats valt. Of waarin alles net niet op zijn plaats valt. Er is immers ook nog de liefde, of liever het gebrek aan liefde. De bundel eindigt in mineur met de gedichtensuite 'Bedsc?nes', waarin de dichter een beklijvende kroniek schetst van een verloren gegane liefde - het beste deel van de bundel. De welmoed wint het hier van de songloed.
Songloed vind ik bijwijlen de beste po�ziebundel die tot nu toe dit jaar verscheen. Hij stemt me ondanks de wat mindere gedichten toch af en toe lyrisch. Ik ga er trouwens zo meteen op toasten met een glaasje felrode Kaapse wijn, gekocht in de Carrefour en niet bij Albert Heijn.

Meisje werd vrouw, de buurt werd zolang opgeknapt
tot ook het geweldig onvervuld zijn van die dagen
met de bloemenman verging: ze stichtte een gezin
met iemand anders, verdween naar Hilversum, en ik,
de haringkar, het kaasgordijn, ahum, wij hebben veel
gemasturbeerd. Zo aan het einde van mijn straatje
stond geschreven. Srenang. Wowojo.

F. Starik � Songloed
Nieuw Amsterdam, Amsterdam 2007; 104 blz.; � 16,50;
ISBN 10: 9046802841
ISBN 13: 978 90 468 0284 7

Peter Wullen

^

VI

8WEEKLY

Een man van het land, niet van de zee
F. Starik - Songloed
door M G Sieger
15 oktober 2008

De vooral om zijn dichterscollectief Poule des dood bekende F. Starik is meer dan een dichter alleen; hij is ook zanger en beeldend kunstenaar. Dat hij daarnaast ook nog eens liefhebber is van wijn, blijkt uit de titel van zijn nieuwste bundel. Songloed is namelijk, zoals hij in zijn verantwoording schrijft, 'een goedkope Zuid-Afrikaanse supermarktwijn, in vele varianten leverbaar, van een dieprode merlot tot een vrugtige roospienk'.

In Bokser, het eerste gedicht van de in vier hoofdstukken opgedeelde bundel, zien we de dichter 'met een baard van vis', een beeld dat we vaker terugzien, bijvoorbeeld in het gedicht 'Bis bald'; beide gedichten werden geschreven naar aanleiding van een portret dat de kunstenaar Jans Muskee van de dichter vervaardigde. Dit beeldgebruik is kenmerkend voor de stijl van Starik, die steevast gepaard gaat met een ironische kijk op het bestaan. Over het algemeen zijn de gedichten van een treffende eenvoud en vormen ze een lofzang op het tijdloze. Starik laat fragmenten zien van het alledaagse, het iedereen welbekende en komt daarbij met verrassende associaties. Dit geeft energie aan zijn po�zie, maar tegelijkertijd komt het ook wat eenvoudig over. Zoals in het gedicht 'Het evangelie van Starik':

Ik moet mijn zoon nog zeggen
dat hij moet leren op zichzelf
te staan, ik moet hem uitleggen

je komt alleen, je gaat alleen
en onderweg zijn vele wegen
maar die gaan nergens heen.

Twaalf is hij. En grijnst verlegen.

Prikken

Ook duikt hij nu en dan de diepte in, zoals in het onderstaande gedicht 'Dwerg'. Wat de zichtbare werkelijkheid in dit geval betreft, blijft hij beleefd. Wanneer hij "op pillen naar de stad" gaat (lees: gedrogeerd), heeft hij zijn eigen geestelijke blokkades omver geworpen en loopt hij trippend rond, enthousiast, eerlijk en onbevooroordeeld zoals een kind. Starik kan "bij iedereen naar binnen kijken". Zonder dat hij het beseft probeert hij aan te raken wat er onder het tastbare ligt; hij prikt blijkbaar door alle fa�ades heen. De maskers worden afgeworpen, de oogkleppen afgedaan. Starik zi�t. Toch blijft het onderliggende uiteindelijk onzichtbaar en onuitgesproken - hij beseft dat hij nooit verder kan gaan dan zijn eigen beleving:

Een van de jongens van mijn lichting
was een dwerg. Ik was nog veel te beleefd
om zijn anderszijn op te merken. Of hij niet
eigenlijk in een circus hoorde.

Ik weet dat het afgeraden wordt, maar
ik moest op pillen naar de stad.
Straten maken. Liep elektrisch
als had ik nieuwe batterijen in.

Op het Leidseplein ontmoette ik
de andersgevormde mens. Ik wilde
mijn enthousiasme aan hem kwijt.
Ik kan bij iedereen naar binnen kijken
even vanzelfsprekend als je op andere momenten
alleen de buitenkant van mensen en van dingen ziet.

Sommigen zijn heel groot. En jij bent echt piepklein.
Heden, toekomst en geschiedenis, ik zie alles mijn.
Dat zei ik. Alleen de pijn van de dwerg, dus
zijn geluk en zijn verdriet, ik zag het niet.
Ik zag nog niets.

In het eerste hoofdstuk kruipt de dichter uit de duisternis, zoekt hij het licht en vindt hij het ook. Hij laat het licht zelfs bij dag branden. Evenwicht lijkt hij gevonden te hebben in het tweede hoofdstuk, tijdens een wandeling in de zon door Apeldoorn en verder. Hij neemt ons mee naar de slager, de markt, de snackbar en het (zo ranzige!) zwembad. Net als we met zijn veilige en alledaagse beelden vertrouwd raken, slaat tegen het einde van de afdeling de toon om. Over lege perrons lopen zakkenrollers met de handen in de zakken en blijven we achter op een nagenoeg verlaten station.

Magere Hein

In het derde hoofdstuk is het licht niet langer de warmte van het leven, maar juist het schrille schijnsel aan het einde van de tunnel. De dood zit eenieder op de hielen, mens en dier, het verbindt alle levende wezens met elkaar en doet hen beseffen: we zijn ��n. Magere Hein vereffent en zet een streep door de rekening; hij verlost. De tijd staat niet stil. Er is geen toekomst of verleden, enkel het nu, het huidige moment regeert. Dat is wat Starik wil zeggen: leef nu - geniet of walg - maar leef nu. Een mooie manier om de tijd uit te schakelen en in wezen onsterflijk te worden, vinden we in het gedicht 'Diep'. In het laatste gedeelte, 'Bedsc?nes', zijn het vooral de man, de vrouw en de vergane, onbeantwoorde liefde die ronddansen op het plein van het leven.

Meestal breng ik dode mensen weg, maar
vandaag mocht ik een gedicht ten grave dragen.
Over honderd jaar, zo was mij uitgelegd, zouden
nieuwsgierige historici mijn tekst weer bovenhalen

en tegen elkaar zeggen: zie je wel.
Deze bij leven reeds vergetene,
hij haalde de historie niet, nu ja
met deze dunne woorden, ��n steek diep.

Als u mij bovenhaalt, en ik hier
voor u opsta, over honderd jaar, dus zeg maar nu
ontwaak, alsof ik honderd jaren sliep

bedenkt u dan, historici, deze brief aan u
was - in mijn tijd - al aan de toekomst gericht,
memento morici, dus leg mij terug, begraaf me diep.

Eerder verscheen van Starik bij Vassallucci in 2004 het tweeluik Rode vlam en De verdwijnkunstenaar. Rode vlam ging over de liefde, De verdwijnkunstenaar over de dood. Songloed is een goed vervolg op het tweeluik maar heeft minder diepgang, is lichter van aard en komt eenvoudiger over. Op de achterflap lezen we dat Starik "gevaarlijk toegankelijke po�zie" schrijft en wordt de bundel in het juryrapport van de Po�zieclub vergeleken met Gerard Reves Nader tot U. Of het de tijd even dapper zal doorstaan blijft uiteraard de vraag.

VI

LAS!

15.6.07

F. Starik. Songloed. Amsterdam: Nw Amsterdam, 2007

Lang, lang leve de Po�zieclub. Doordat ik lid ben, krijg ik af en toe een bundel opgestuurd, en vaak is dat natuurlijk een bundel die ik zelf nooit zou kopen. En dat blijkt soms ineens onterecht.

Ik weet bijvoorbeeld niet of ik ooit uit eigen beweging iets van F. Starik zou hebben gekocht. Dat leek me wel een sympathieke man, maar op de een of andere manier krijg je als buitenstaander dat hij een beetje tweederangs is. Nu ik deze bundel heb gelezen, weet ik wel beter: F. Starik moet je lezen.

Nu is zijn dichtkunst misschien niet spectaculair, zijn toon is niet zo heel bijzonder, zijn drang tot vernieuwing houdt niet over, je wordt niet geconfronteerd met de nieuwste, pas ontdekte gevoelens.

Hij schrijft een soort gedichten dat vooral menselijk is, dat zich inleeft in andere mensen, dat niet schroomt om de eigen huiselijke maar toch bijzondere persoon voor het voetlicht te brengen.

De jury van de Po�zieclub vindt dat Songloed (de titel verwijst naar 'een goedkope supermarktwijn die lang niet smerig smaakt') lijkt op Gerard Reve's Nader tot U vanwege de tijdloosheid, de aandacht en de ontroerendheid. Daar kan ik me dan weer weinig bij voorstellen. Ja, die criteria zijn misschien wel op beide bundels van toepassing, maar dat zijn ze op alle goede dichtbundels, en verder zie ik weinig overeenkomsten. Starik heeft helemaal niet het licht hysterische dat Reve kenmerkt, maar daar staat dan weer tegenover dat hij zich prachtig kan inleven in anderen. Zoals de okapi:

The birthday party

Toen God de wereld schiep en alle rare
dieren, bedacht Hij een goedkopere giraf.
Of de okapi zich schaamde voor zijn lange tong
of gewoon verlegen was hij

hield zich eeuw na eeuw verborgen
deep in the woods (...)
's Nachts ligt hij op de koude vloer
en weent en weent, met heel zijn lijf.
Likt zijn eigen oor.

Bundels die ik eerder van de po�zieclub kreeg waren, onder andere De herfst van Zorro van Al Galidi, Bodemdaling van Rouke van der Hoek, en Langzame nederlaag van Wouter Godijn.

Labels: Nederlands, po�zie
GEPLAATST DOOR MVO OP 1:43:00 PM

VII

MEANDER

Songloed van F. Starik

9-8-07

Toegankelijke po�zie, maar dan wel perfect

Een toegankelijke dichter noemt men F. Starik. 'Gevaarlijk toegankelijk' schrijft zijn uitgever zelfs. Ongetwijfeld is dat een steek onder water naar zekere po�ziecritici, bestrijders te vuur en te zwaard van de 'toegankelijke po�zie', die te pas en te onpas het standpunt uitdragen dat gedichten 'gevaarlijk' moeten zijn. Maar wat is eigenlijk toegankelijk? En is het een goede of een slechte eigenschap voor een gedicht? Daar wordt in de po�ziewereld nog uitgebreid over gediscussieerd en het ziet er niet naar uit dat daar ooit een eind aan zal komen. Maar goed, laat ons het er op houden dat je, als je een gedicht van Starik leest, in de meeste gevallen min of meer weet waar het over gaat.

door Bouke Vlierhuis

In het geval van Songloed is het materiaal van klassieke snit: Ich und die Welt, het dichtersleven, de dood, de liefde. Dat alles wordt door Starik met zijn scherpe observatievermogen en zijn al even scherpe pen wel stevig in het Nederland van 2007 neergezet. Schijnbaar met groot gemak en in een ironisch glimlachend parlando. Naast de grote thema's vergeet hij niet kleinere motieven in de bundel te verweven. De titel, ontleend aan goedkope supermarktwijn, bevat ze al: de zon, het zingen en de wijn die de draadjes zijn die Songloed tot een geheel knopen. Genoeg grond, alles bij elkaar, om te beweren dat Starik een van de grootste Nederlandse dichters van het moment is. Gevaarlijk, toegankelijk, gevaarlijk toegankelijk, wat dondert het eigenlijk? Bovendien, de term 'toegankelijk' roept al te makkelijk de associatie op met de huisvrouwenpo�zie, met de Marijke Hanegraafs van deze wereld die iedere twee strofen de behoefte voelen het allemaal nog eens uit te leggen. Nee, bij Starik is er voor de lezer die graag doorassocieert en zelf bepaalt wat hij voelt nog genoeg ruimte:

Het evangelie van Starik

Ik moet mijn zoon nog zeggen
dat hij moet leren op zichzelf
te staan, ik moet hem uitleggen

je komt alleen, je gaat alleen
en onderweg zijn vele wegen
maar die gaan nergens heen.

Twaalf is hij. En grijnst verlegen.

Volledig verantwoord

Niet dat Starik vies is van wat uitleg, overigens. Dat blijkt wel uit een 'verantwoording' (noem het maar gerust een nawoord) van acht pagina's. Daarin doet de dichter van de meeste gedichten kort de ontstaansgeschiedenis uit de doeken en vertelt zo ook veel over de gedichten zelf. Zoveel zelfs, dat je denkt, is dat nou nodig. Hij doet de interpretatieruimte die hij de lezer geeft in zijn gedichten met de uitleg achterin gedeeltelijk weer teniet. Wel getuigt het opnemen van deze verantwoording, die bij tijd en wijlen druipt van de ironie, van de pretentieloosheid van Starik. Hij hoeft zijn gedichten niet met een waas van mysterie te omgeven, lijkt hij er mee te zeggen, ze zijn zo goed genoeg. En hij heeft gelijk. En passant maait hij ook nog even wat gras voor de voeten weg van eventuele kommaneukende recensenten. Zo staat in het gedicht 'Toch teder', over een intens saaie man, de formulering 'het ijzeren ros/ in wankel evenwicht'. Au, au. Maar achterin schrijft Starik: 'En ja, de dichter is zich ervan bewust dat het woordpaar [...] 'ijzeren ros' een meer dan beproefde metafoor voor fiets vormt. Het is hier ingezet om de verbeeldingsarme wereld van de rechtlijnige patriarch te benadrukken.'

Toch is Starik ook nog wel op een enkele niet zo functionele gemeenplaats te betrappen. De titel van het gedicht 'Lied, gezongen in de nacht' voorspelt wat dat betreft al weinig goeds. In de laatste strofe heet het: 'Het hele concept van de tijd is gebaseerd / op onze sterfelijkheid. Er is geen hoop. / Geen mens die blijft.' Dat is toch wel erg gratuit.

De consumptiemaatschappij in drie woorden

Daar tegenover staan in Songloed gelukkig legio briljante vondsten. Zo luidt de titel van een gedicht 'Pannenset in rolkoffer'. Zo'n titel is een gedicht op zichzelf. Hij vat in drie woorden samen waar onze consumptiemaatschappij aan lijdt: de hebberigheid, het verlangen naar karrenvrachten schijnbaar goedkope onzin.
De eerste strofe van 'Tas' luidt:

Hij zou gaan liggen op zijn bed
of in de stoel hier wachten
tot het einde kwam. Hij zou
haar komen halen ergens,
zij zou hem bellen of hij bijtijds
opgestaan en wakker was.

Het maakt werkelijk niets uit waar zo'n strofe over gaat. Door het ritme, de eenvoudige woordkeus en de dreigende ondertoon worden deze regels muziek, puur literair genot. En daar staat Songloed bol van.

Songloed
F. Starik
Nieuw Amsterdam, 2007

IIX

"Songloed"
gedichten
auteur : F. Starik (foto)
uitgever : Nieuw Amsterdam , Amsterdam
101 blz., � 16,50
ISBN 978 90 468 0284 7
www.nieuwamsterdam.nl
www.starik.nl

Wat ik in de bovenstaande gegevens niet kwijt kon: Frank Starik heeft op de omslag van deze bundel het woord Songloed laten afdrukken in de vorm

SONG

LOED

De letters SON zijn daarbij in de kleur geel gehouden, de G erachter en de rest eronder dragen een rode tint. Daardoor krijgt de titel iets mysterieus'. Had voor mij niet gehoeven: Stariks gedichten h?bben niks Chinezerigs, ze zijn rechtdoorzee, z��r eigentijds, vaak van een hartveroverende nuchterheid.
Songloed - ik vermeld het maar even voor de goede orde - is het merk van 'een goedkope Zuid-Afrikaanse supermarktwijn'. Lees ik (op pag. 93) in Starings Verantwoording van de hier gepresenteerde po�zie ?n op de achterflap van de uitgave. Het gedicht met de titel Songloed (op pag. 25) refereert overigens niet aan deze drank, tenzij de laatste strofe (hieronder geciteerd) zou suggereren dat de kwaliteit daarvan minder is dan achterop het boek wordt gemeld:

Ik zoek de zonzij van de straat.
Een lach die schalt. Een harde droge hoest.
De weg die afloopt naar een ijzeren afvoerput.

Een gedichtbundel begin ik meestal ergens in het midden te lezen. Ik sla hem op goed geluk open en kijk wat ervan komt. Zo ook in het geval van 'Songloed'. Ik schoof mijn duim, in eerste instantie dus, tussen pag. 50 en 51:

STELLA'S VERWIJDERINGSBIJDRAGE

Een vader sterft. Er wordt een mooie
kist voor hem uitgezocht. Een schoon
overhemd. Familie aangesproken.
Rouwkaarten moeten verzonden.

Stella heeft een karaokeapparaat.
Er zijn alleen geen teksten bij geleverd.
Stella bezit een verrijdbaar droogrek
omdat er een wasautomaat bij werd beloofd

met uitgestelde starttijd en
resttijdaanduiding, 19 programma's
en met een capaciteit van 6 kilo, incl.

verwijderingsbijdrage. Een vader sterft
en niemand heeft zin voor hem te huilen.
Daar schuift Stella het beeld in.

Dat is van een navrante impact, die bij mij meteen onder de huid schuift. - Wat de bundel verder inhoudt aan po�zie (want dat ?s het, in hoge mate) is voor het grootste gedeelte van vergelijkbaar kaliber. Mijn favoriet echter werd het gedicht 'Aan tafel', waarvan ik graag het begin, de eerste helft zeg maar, wil laten zien bij wijze van besprekings-uitsmijter:

Omdat meisje nooit kan slapen, gaan ze
om zes uur al aan tafel. Een half uur later
moet de eerste pil erin, sorry zegt ze, sorry
zegt ze graag, dat mag van de dokter maar

ze mag van hem nog niet naar bed.
De avond vergaat in lusteloos gapen.
Als het eindelijk bedtijd is geworden
is niemand meer moe.

(P.S. - Laat Google ��k eens wat werk opknappen. Klik, muisje, klik - op lemma F. Starik. Interessant en bijzonder goed verzorgd.)

Jaap Reiding

IX

Kapsalonade (F. Starik) & PJ Roggeband

Leven uit een koffer met PJ Roggeband, F. Starik en
de stadsdichter uit Gorinchem zo luidde ongeveer de
aankondiging die Roggeband per e-mail rondstuurde.

En dat wilde ik wel even gaan smaken, want leven uit
een koffer, hoe proeft dat? Getogen dus naar de Arto-
teek op de Grote markt 17 in Gorinchem alwaar de be-
zoeker direct al na het betreden van de eerste trap (de
ruimte was op de eerste verdieping) tegen een levens-
groot gedicht "Pannenset in een rolkoffer" aan knalde
van F. Starik dat op de wand was bevestigd. Het is een
vers uit zijn dit jaar uitgekomen bundel Songloed die
ook de clubkeuze van het voorjaar 2007 was van de
Po�zieclub (u weet wel; blad Awater en zo).

Starik mocht de kofferavond openen. Uiteraard deed
hij dat met een aantal gedichten uit de nieuwe bundel
Songloed (door Alain Delmotte danig fijn besproken op
de site van Po�zierapport), waaronder ook 't genoem-
de rolkoffergedicht. Nu is het met deze dichter zo dat
er tijdens zijn optreden, zo mocht ik al eerder beleven,
iets van een sleetse dominee in hem lijkt te gaan schuil-
en,

iets als een voorganger die dan wel niet het goddelijke
van God maar toch zeker het licht zwartgoddelijke van
het leven vanaf de kansel (in dit geval een houtkleurige
katheder) via zijn gedichten in de keeltjes van de niet
al te ingewijde schaapjes wil penselen. Zo ook deze a-
vond, al leek de dichter zich dit keer wel weinig moeite
te getroosten zijn optreden tot een succes te maken
als was ie inmiddels wellicht ietwat te verveeld geraakt
van al dat voorlezen overal en nergens. Ja, zelfs een
beetje blas� leek hij gezien de ogenschijnlijk verveelde
wijze waarop hij de voordracht deed.

En toch wonder boven wonder.

Het publiek; ademloos namelijk. Zelfs nadat hij even
later aankondigde iets van minder zwaarte te gaan
voorlezen om de pret wat meer in de tent te krijgen
(vrije vertaling, WS) wilde het publiek door de voor-
gaande aangesmeerde maar ook ironisch ge�nte
zwaarsfeer niet aan de lach, wat de dichter, na de
voordracht van de pret, deed opmerken dat er heus
gelachen mocht worden waarna er toch nog een gei-
nig wakkergemaakt buldertje door de zaal klonk.
Een uitgekiende optreedpose uiteindelijk?

Want het werkte vreemd genoeg, deze wat vermoeide
blas�houding. Het was daardoor of het licht existentia-
listische (gepikt van juryrapport clubkeuze) in zijn ge-
dichten precies die zwaarte kreeg die nodig was om
het publiek redelijk ademloos te laten toehoren in het
plaatsje Gorinchem.

Na Starik mocht PJ Roggeband. Hij begon met het tonen
van een dia-serie over een verre tocht naar de Solovitski
eilanden in het Noorden van Rusland. In zijn koffer het
werk van Daniil Charms en Velimir Chlebnikov. Na een
aantal dia's waarin getoond werd dat Roggeband o.a. het
huisadres van Charms niet kon vinden, de nummering in
de straat ging van ...5, 6, 7.57, 9, 10 etcetera. Charms
woonde ooit op nummer acht volgens de overlevering.
Later bleek .57 nummer acht te vertegenwoordigen. Er
volgden nog wat plaatjes uit Rusland, echter het was een
teveel aan beelden om ze hier op te noemen maar uit-
eindelijk kwam het erop neer dat Roggeband op de Solo-
vitski eilanden belande alwaar voor een kruishout met af-
dakje het idee van de elf zo in zijn lijf sprong dat hij er ter
plekke idee�n over kreeg. Dat was in '91. In dat jaar ook
plaatste hij deze tekst "Ik herhaal 11" in de krant om daar-
na te zweren dat hij elf jaar later de elf weer in de wereld
zou helpen. In 2002 ontstond dan ook een archief van elf-
letterige trefwoorden op een weblog dat de vorm kreeg van
de breedste site van de wereld. Het is de bedoeling dat dit
project tot 2013 doorgaat aldus de kunstnaar in tekenen/
taal en theater. Na deze dia-serie toverde Roggeband o.a.
een paar houten podia in de vorm van schoenen uit zijn
koffer om van daaraf nog wat (korte verhaaltjes, o.a. een
vertaling van Charms) voor te dragen waarmee hij de lach-
ers door de komische lading van die verhaaltjes makkelijk
aan het al door Starik voorgebakken lachje kreeg.

Pauze.
Gratis drank.
Gratis nootjes.
Een gratis ook veel stemgeklep in de pauzerende oren.

Na de pauze was het vreemd genoeg zo gebeurd met de
avond 'Leven uit een koffer" want de stadsdichter van Go-
rinchem Ro van Doesburg had er kennelijk niet veel zin in
of hij mocht niet langer, dat kan ook. In ieder geval begon
hij met een grote koffer op het toneel, daarop een hoed,
waar de dichter aan het begin van de avond, dus voor de
optredens, ook al mee binnen was gekomen. Uit de koffer
kwam na een paar seconden stilte een stem die aan de
presentator vroeg of hij het publiek wilde vragen een paar
keer heel hard 'Jan Klaasen' te roepen, en ja hoor dikke
lol, de presentator vroeg en het publiek braaf als altijd
riep de gevraagde woorden waarna de dichter uit de kist
kwam met een kranig rood hoofd van de benauwde ruim-
te waarin hij voor een behoorlijk stevig moment dubbel-
gevouwen had gehuisd. Twee gedichten van eigen hand
droeg de stadsdichter voor, gedichten die te weinig indruk
maakten om er hier nog wat over te zeggen, om vervol-
gens nog een gedicht van Gerrit Komrij voor te dragen
(ooit speciaal geschreven voor Jan Wolkers) als ode aan
Jan Wolkers die die dag was overleden.

En toen was ineens de avond om.

Of nee, Roggeband sprong tijdens het begin van de af-
kondiging van de avond nog even het toneel op om zijn
breedste weblog van de wereld nog wat meer in het zon-
netje te zetten en het publiek te vragen er vooral eens
te gaan lezen, waarna de presentator nog een duitje er-
bij kinkelde door een elfletterwoord op te halen dat hij
het mooiste vond op de site, en wel het woord "aarsge-
wei" (11 letters??) waarop F. Starik opstond en kwam
met de mededeling dat hij ooit een woord speciaal had
gemaakt voor Roggebands site, het was het woord "kap-
salonade" een woord dat de nodige uitleg vroeg volgens
Starik en die nodige uitleg volgde dan ook; het woord
kapsalonade duidt een frisse salade aan die overheerlijk
gegarneerd is met vers geknipte stukjes haar.

En zo eindigde de avond van "leven uit een koffer" jolig.

IX

F. Starik
F. Starik (1958) is schrijver, dichter, zanger en kunstenaar. Recentelijk publiceerde hij de bundels Rode vlam en De verdwijnkunstenaar.
Zie ook: www.starik.nl.

Luister naar een lang interview met F. Starik en de uitzending van de presentatie van Songloed op http://nachtvanhetgoedeleven.kro.nl (uitzending van 14 mei 2007)

F. Starik genomineerd voor Bijbels Museum Kunstprijs
F. Starik behoort tot de twaalf genomineerden voor de Bijbels Museum Kunstprijs met zijn inzending SONGLOED; een video waarbij het titelgedicht uit de bundel Songloed op muziek is gezet met beelden van eenzame uitvaart.
Voor meer informatie: www.bijbelsmuseum.nl

Meer van deze auteur:

Songloed

De eenzame uitvaart

De eenzame uitvaart (mid-price)

Rode Vlam

De verdwijnkunstenaar

De grote vakantie

Simpele ziel

Mijn Leven als muzseum

Nieuwe vleugel

Nepvuur

X

IN LETTERLAND

Interview met F. Starik

door Olaf Risee

F. Starik is met zijn gedicht Groot in Japan winnaar geworden van de Plantage Po�zieprijs 2006, die op 28 oktober wordt uitgereikt in Amsterdam.
Allereerst: van harte gefeliciteerd! En dan de enige vraag die er toe doet: wat ging er door u heen toen u de blijde boodschap vernam?

Ik dacht: 28 oktober, 28 oktober, ik ken die datum, ja, dan moet ik al iets anders doen, en inderdaad. Ik heb voorgesteld dat men de Prijs aan een ander geeft, maar dat wilden ze niet. En een andere datum zat er ook niet in. De Prijs wordt al vijftien jaar uitgereikt op de laatste zaterdag van oktober.

De Plantage Po�zieprijs levert u geen geld, maar wel een hoop nieuwe vrienden op. Wat denkt u daarmee te gaan doen?

Mijn nieuwe vrienden van de Hortus, mijn nieuwe vrienden van de Plantage, hun vriendschap is slechts ��n jaar geldig. Misschien kan ik aan het einde van dat jaar zo hier en daar wat lenen. Dan hoef ik dat niet allemaal zo moeilijk terug te gaan betalen, dunkt mij, als de vriendschappen toch al worden opgezegd.

In een interview met de Po�ziekrant (mei-juni 2005) zei u met betrekking tot het literaire prijzencircuit: 'Ik bemoei me verder nergens mee. Het zal me aan me reet roesten, zeg ik dapper. Dan nomineren ze iemand als Menno Wigman toch gewoon niet eens voor een prijs? Dan schuiven ze de �cht gevaarlijke po�zie van Erik Jan Harmens achteloos terzijde? Of die meesterlijke laatste bundel van Hans Verhagen? Om van al was het maar ��n van die drie heerlijke bundels van het afgelopen jaar van mijzelf maar te zwijgen? Daar kan ik inderdaad beter over zwijgen. Niet ik ben het, die van mijzelf de loftrompet moet steken.' Mag ik uit deze woorden opmaken dat u zich enigzins miskend weet door het immer rondtrekkende po�tische prijzencircus?

Als u dat zo onthouden heeft, heb ik dat zo gezegd. Zal wel geweest zijn naar aanleiding van de nominaties voor de VSB-prijs van 2004, gegeven de lange productieperiode van zo'n tijdschrift. Er zat nauwelijks een fatsoenlijke bundel bij die nominaties, terwijl er, als gezegd, echt voldoende fatsoenlijke bundels werden uitgebracht, dat jaar. Dat ik mijn eigen bundels daarbij noem, dat was ironie. Ik schrijf geen po�zie teneinde Prijzen te gewinnen. Ik schrijf vermoedelijk het soort gedichten dat tot de stroming van het Vomitisme wordt gerekend, dan moet men niet op prijzen rekenen. Als men al gevoelens van miskenning koestert, dan zal men daarover inderdaad beter zwijgen. Gevoelens, bah. Dat ik kan leven van mijn werk, dat is mijn prijs. In zekere zin ben ik vrijgesteld van arbeid om mijn eigen ding te kunnen doen. Opdrachtje hier, optredentje daar, een beetje subsidie, projectje dit, stukje dat.

De Plantage Po�zieprijs is onder meer in het leven geroepen om 'literair talent te stimuleren'. Heeft uw literaire talent na zoveel publicaties een dergelijke stimulatie eigenlijk nog wel nodig? Ofwel: zou u zichzelf inmiddels niet liever omschreven zien als 'gearriveerd dichter'?

Arriveren doet men op een station. Ik ben dankbaar dat ik onderweg ben. Nergens heen, maar onderweg.

Kunt u vijf dichters noemen die, naar uw mening, volstrekt ten onrechte nog nooit een prijs hebben mogen ontvangen?

Vijf lijkt me veel. Als eerder genoemd, geloof ik dat Wigman nooit een Prijs van betekenis heeft gewonnen. Ik lees nu de verzamelde gedichten van Anna Enquist, en vind die gedichten veel, veel beter dan de kritiek mij tot dusver deed vermoeden. Heeft vast en zeker nooit een prijs gehad, ja, misschien een Publieksprijs.

En een publieksprijs is geen 'Prijs van betekenis'?
Niet in de traditionele zin van dat de vaste commissie voor het uitreiken van Prijzen daarvoor bijeenkomt.

Uw komende bundel zal de titel 'Songloed' dragen. Met welke prijs zou u die het liefste bekroond zien?

Met een grote prijs, een substanti�le prijs, zo'n prijs waarvan men een mooi huis kan kopen, en nog jaren nadien zorgeloos van kan leven, maar zulke prijzen bestaan geloof ik niet.

Op uw weblog publiceerde u recentelijk een aantal gedichten die niet in de nieuwe bundel komen. Welk gedicht zal daar zeker w�l in komen te staan?

Heden mosselen

Straks komt de vertaler mossels eten
maar ik moet eerst de wijn uitzoeken. Licht, wit,
een sprankeling. Ik moet mijn mail beantwoorden
een tijdstip weten, mijn liefste kussen.
Ik moet de doden nog wegbrengen.

Ik zie ze liggen in hun kist, een ding, tevreden
met de gedachte dat dit ook mijn lot zou wezen
en ondertussen. Ik moet mijn boodschappen betalen.
Wie komt mij halen? Ik heb een jongen gekend

die zo prachtig leefde dat hij voor zijn dertigste
versleten was. De vertaler van de mossels
herinnert zich zijn ziekte, een datum,

iemand, ik moet zijn naam opschrijven.
We heffen ons glas. Wij moeten nog blijven.

donderdag 28 september 2006 om 12:11 in Interviews | Permanente link

+
http://dichterbijjou.yourbb.nl/viewtopic.php?t=45&highlight=

publicatiedatum 20 december 2007

door E. van Hoof.

Songloed kwam veel eerder dit jaar uit, maar ik kom er helaas nu pas toe om er iets over te schrijven. De achterflap belooft een bundel die de Reve van deze generatie gaat worden. Dat is heel wat, want Reve is, wat je dan ook van de Avonden vindt, niet de minste der schrijver/dichters.

En ik moet zeggen Songloed, genoemd naar goedkope wijn, is een krachtige bundel geworden, vol gepassioneerde alledaagse verwikkelingen die interessant en doordacht gepresenteerd worden. Songloed spreekt een taal die universeel lijkt, de taal van een dichter die weet hoe hij de geest en de harten van de lezers moet raken. Hiermee wil ik overigens niet zeggen dat Starik sentimenteel of psychologisch aan de slag gaat, helemaal niet. Maar juist die breekbare alledaagsheid, de heldere bewoordingen geven Songloed haar hart en ziel.

De bundel bestaat uit vier gedeeltes, en de gedichten die in de respectievelijke gedeeltes zijn opgenomen hebben een thematiek die overeen komt met de titel van dat gedeelte. Terugkerende thematiek, zoals de wijn Songloed, zorgt ervoor dat de bundel als geheel niet zomaar overeind blijft, maar een diepere intensiteit krijgt.

Minpuntje: Starik legt in zijn slotwoord erg veel uit, 10 pagina's aan uitleg volgen de gedichten. Dit had naar mijn smaak wat korter gekund, want hij maait zo erg veel gras voor de voeten van de lezer weg, veel fantasie en interpretaties die de lezer niet meer hoeft te geven.

Verder: dat deze bundel wordt gezien als de Reve van deze generatie, dat is iets wat enkel de tijd kan leren. Maar verdienen doet deze precieze en mooie bundel het zeer zeker wel.

+